กลไกการกินตัวเองของเซลล์ ช่วยทำให้สุขภาพดีขึ้น?

 BBC Thai 11052561 Science

กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ที่ไม่ค่อยมีคนรู้จัก กำลังได้รับการยกย่องว่าเป็นหนทางใหม่ในการลดน้ำหนัก ทำให้ดูอ่อนกว่าวัย และอายุยืนขึ้น

กลไกการกินตัวเองของเซลล์ (Autophagy) เป็นกระบวนการฟื้นฟูทางธรรมชาติ ที่เกิดขึ้นในระดับเซลล์ในร่างกาย ช่วยลดโอกาสในการเกิดโรคบางอย่างลงได้ รวมทั้งทำให้อายุยืนขึ้นด้วย

ในปี 2016 โยชิโนริ โอสุมิ นักวิทยาศาสตร์ชาวญี่ปุ่น คว้ารางวัลโนเบลสาขาการแพทย์จากการค้นพบเกี่ยวกับกลไกการกินตัวเองของเซลล์ ทำให้มีความเข้าใจเกี่ยวกับโรคต่าง ๆ ดีขึ้น เช่น โรคพาร์กินสัน และโรคสมองเสื่อม

นับจากนั้น บริษัทยาต่าง ๆ และนักวิชาการ ก็ได้แข่งกันหายาที่จะกระตุ้นกระบวนการดังกล่าว แต่ตอนนี้ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพและการกินอาหาร กลับบอกว่ากระบวนการนี้สามารถได้รับการการตุ้นให้เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ด้วยการอดอาหาร ออกกำลังกายอย่างหนัก และจำกัดคาร์โบไฮเดรต

แล้วนักวิทยาศาสตร์ว่าอย่างไร?

"แน่นอน หลักฐานจากการทดลองในหนูระบุว่า เป็นเช่นนั้น" ดร. เดวิด รูบินสไตน์ ศาสตราจารย์ด้านพันธุกรรมระบบประสาทระดับโมเลกุล ที่มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์และสถาบันวิจัยโรคสมองเสื่อมของสหราชอาณาจักร กล่าว

"มีการศึกษาหลายอย่างที่ทำให้เกิดกระบวนการนี้ขึ้นได้ ด้วยการใช้เครื่องมือทางพันธุกรรม หรือ ยา หรือ การอดอาหาร และในกรณี้เหล่านั้น สัตว์มีแนวโน้มที่จะมีชีวิตยืนยาวขึ้น และมีรูปร่างโดยรวมที่ดีขึ้น"

อย่างไรก็ตาม เขาระบุว่า ยังไม่เป็นที่ชัดเจนว่า จะนำวิธีการนี้มาใช้กับมนุษย์ได้อย่างไร

"ยกตัวอย่างเช่น ในหนู คุณเห็นผลกระทบของการอดอาหารที่มีต่อสมองภายใน 24 ชั่วโมง และในบางส่วนของร่างกาย อย่างตับ เกิดขึ้นเร็วกว่านั้น แม้เราจะรู้ว่าการอดอาหารเป็นผลดี เราก็ยังไม่รู้อย่างแน่ชัดว่า มนุษย์จำเป็นต้องอดอาหารนานแค่ไหนเพื่อให้เห็นผล" ดร. รูบินสไตน์ กล่าว

การอดอาหารช่วยกระตุ้นกลไกการกินตัวเองของเซลล์ และผลดีของมันก็ได้รับการพิสูจน์จากการศึกษาอื่น ๆ อีกหลายชิ้นมาแล้ว

 

Presentational grey line

 

กลไกการกินตัวเองของเซลล์คืออะไร?

 

  • คำว่า autophagy ซึ่งหมายถึงกลไกการกินตัวเองของเซลล์ หรือ มาจากภาษากรีกที่แปลว่า "ตัวเอง" และ "กิน"
  • กลไกนี้เป็นกระบวนการ ซึ่งเซลล์สลายตัวและเริ่มนำส่วนประกอบของเซลล์กลับมาใช้ใหม่
  • กลไกนี้ช่วยให้พลังงานและสร้างพื้นที่สำหรับใช้ในการฟื้นฟูเซลล์ขึ้นมาใหม่
  • หลังการติดเชื้อ กลไกการกินตัวเองของเซลล์สามารถทำลายแบคทีเรียและไวรัสต่าง ๆ ได้
  • เซลล์ใช้กลไกการกินตัวเองเพื่อกำจัดโปรตีนและออร์แกเนลล์ที่เสียหาย เพื่อลดผลกระทบด้านลบที่ทำให้เกิดการเสื่อมถอยของร่างกาย
Presentational grey line

 

กลไกการกินตัวเองของเซลล์ ถูกค้นพบครั้งแรกในทศวรรษ 1960 แต่เพิ่งมีการรับรู้ถึงความสำคัญพื้นฐานของมัน หลังจากงานวิจัยของโยชิโนริ โอสุมิ ในทศวรรษ 1990

"สิ่งที่เราค้นพบคือ มันช่วยป้องกันโรคหลายอย่าง เช่น พาร์กินสัน, ฮันทิงทัน, และโรคสมองเสื่อมบางรูปแบบ" ดร. รูบินสไตน์ กล่าว

"มันดูเหมือนจะให้ประโยชน์ในบริบทของการควบคุมการติดเชื้อ และช่วยป้องกันการอักเสบรุนแรงด้วย"

หนังสือเกี่ยวกับไลฟ์สไตล์แบบใหม่หลายเล่ม บอกว่า กระบวนการนี้ สามารถทำให้เกิดขึ้นได้ด้วยการเปลี่ยนแปลงการกินและรูปแบบการใช้ชีวิต อย่างเช่น การอดอาหาร ซึ่งได้รับความนิยมจากคนจำนวนมาก ที่ปรับรูปแบบการกินเป็น 5:2 (กินอะไรก็ได้ 5 วันต่อสัปดาห์ ส่วน 2 วันที่เหลือซึ่งต้องไม่อยู่ติดกัน ให้กิน 25% ของพลังงานที่ได้รับปกติ)

มวลกล้ามเนื้อ

หนังสือใหม่เล่มหนึ่งที่ชื่อว่า Glow 15 เขียนโดยนาโอมิ วิทเทิล "นักสำรวจสุขภาพ" ตามแบบฉบับของตัวเอง เธอได้กำหนดโปรแกรม 15 วัน รวมถึงการอดอาหารนาน 16 ชั่วโมง 3 ครั้งต่อสัปดาห์ การลดโปรตีนลงในบางวัน กินคาร์โบไฮเดรตในช่วงท้ายของวัน และบางช่วงมีการออกกำลังกายหนัก

ในการทดสอบขั้นพื้นฐานของโปรแกรมนี้กับอาสาสมัครที่มหาวิทยาลัยแจ็คสันวิลล์ ในรัฐฟลอริดา เธอบอกว่า เธอพบข้อดีจำนวนหนึ่ง

"บางคนน้ำหนักลดมากถึงประมาณ 3.18 กิโลกรัม ใน 15 วัน อีกหลายคนมีริ้วรอยร่องตื้นลดลง มีการเปลี่ยนแปลงของความดันโลหิต และมีมวลกล้ามเนื้อที่ไร้ไขมันมากขึ้น" เธอกล่าว

ดร. รูบินสไตน์ กล่าวว่า คำแนะนำในการด้านรูปแบบการใช้ชีวิตเหล่านี้ ไม่มีคำแนะนำใดที่จะทำให้เกิดอันตราย

"และถ้าคุณมีรูปแบบการใช้ชีวิตที่แย่ ถ้าคุณกินขนมขบเคี้ยวไม่เลิก และกินแต่อาหารขยะ เมื่อนั้นคุณก็จะไม่มีโอกาสในการทำให้เกิดกระบวนการนี้ขึ้น" เขากล่าว

เซลล์ประสาท

แน่นอนว่า การอดอาหารมากเกินไปไม่ใช่เรื่องดี และใครที่กำลังต้องการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการกินและการใช้ชีวิต ควรจะปรึกษากับแพทย์ก่อน

ดร. รูบินสไตน์ ยังหวังว่า ประโยชน์ของกลไกการกินตัวเองของเซลล์จะนำไปใช้รักษาโรคได้ในอนาคต

ในการทดลองของเขาค้นพบว่า โปรตีนเกาะกันเป็นกลุ่มในเซลล์ประสาทของผู้ที่ป่วยเป็นอัลไซเมอร์และพาร์กินสัน

"เราค้นพบว่า ถ้าคุณเริ่มกลไกการกินตัวเองของเซลล์ คุณจะกำจัดโปรตีนเหล่านี้ได้อย่างรวดเร็ว และยังช่วยป้องกันโรคทางพันธุกรรมระบบประสาทหลายอย่างได้ด้วย เช่น โรคฮันทิงทัน และโรคสมองเสื่อมหลายแบบ"

เขาหวังว่า วันหนึ่ง อาจจะมียาที่ช่วยกระตุ้นกลไกการกินตัวเองของเซลล์ได้ เช่นเดียวกับที่หลายคนหวังไว้

เมื่อไม่นานนี้มีรายงานว่า Casma Therapeutics บริษัทสตาร์ทอัพแห่งใหม่ในอเมริกา ได้รับเงิน 58.5 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ หรือราว 1.87 พันล้านบาท เพื่อหายาตัวใหม่ที่ช่วยกระตุ้นกลไกการกินตัวเองของเซลล์

ข้อมูลและภาพจาก BBC ไทย วันที่ 9 พฤษภาคม 2561

JoomSpirit